alves de sousa

  • Alves de Sousa, Part 2: de wijnen.

    Pin it!

    De Douro is zonder twijfel één van de meest fascinerende wijnstreken ter wereld, maar tot in 1986 zaten de druiventelers van de regio gevangen in een keurslijf van regels die hen belette om zelfstandig wijn te maken. Ze werden gedwongen om hun druiven of wijnen te verkopen aan de grote Porto-families en volgens de wet mochten wijnen (portwijnen) uitsluitend rijpen en geassembleerd worden in Vila Nova da Gaia, in de kelders van de oude families die zo een mooi monopolie overeind hielden. Stille, niet versterkte wijn, werd niet gemaakt, met uitzondering van een eenvoudige witte tafelwijn.

    Achter de schermen waren echter mensen aan het werk die barstjes maakte in dit keurslijf. In 1952 verscheen de Barca Velha, de eerste niet versterkte rode wijn van de Douro, gemaakt bij Ferreira door Fernando Nicolau de Almeida.In de jaren 70 begon Fernando en zijn zoon João met de klassificatie van de druivenrassen van de Douro. Traditionele portwijnen komen vooral van wijngaarden met field blends waar alles door elkaar staat, en dit pionierswerk liet een betere selectie toe en maakte het wijnmaken minder intuïtief. 1986 was echter het sleuteljaar. Toen Portugal toetrad tot de Europese Gemeenschap verviel het monopolie van de grote porto-huizen, en overal begon een jonge generatie zelf wijn te maken, vaak porto, maar nog vaker stille wijnen.

    Domingos Alves de Sousa is een burgerlijk ingenieur die in 1987 de familiale wijngaard overnam. Gedreven door de nieuwe omstandigheden begon hij viticultuur en oenologie te studeren, bouwde een nieuwe kelder in de Quinta de Gaivosa, het familiaal domein, en tegen 1992 voelde hij zich klaar voor zijn eerste stille wijn, een witte. Anselmo Mendes, één van de beste consultants van de regio, hielp hem.  

     

    alvesdesousa.jpg

     

    Vader en zoon

    Vandaag telt het domein 110ha wijngaard, verspreid over 6 domeinen in de Baixo Corgo, iets koeler en natter dan de rest van de Douro, en dus anders qua karakter. Zoon Tiago, landbouwingenieur, werkt zij aan zij met zijn vader en is vandaag de wijnmaker. Omdat papa in Rusland zat werden wij ontvangen door Tiago, en omdat het wonderwel klikte kregen wij een hele mooie reeks wijnen te proeven. Ik voeg de twee basiswijnen die we ter plekke kochten toe aan de reeks. Indien de wijnen te koop zijn in België voeg ik de prijs ook toe. In Belgiê worden ze verdeeld door Kris Jeuris.

    1: Branco de Gaivosa, Douro, 2010: gekocht op het domein. Heel bleek strogeel. Perzik en nectarine in de neus, speels en licht in de mond, maar met genoeg volume. Nog piepjong hier, en deze wijn wint nog wat met liggen. Kan ook een of twee dagen open in de ijskast en wordt zelfs beter. *(*). 11,91 euro bij Kris Jeuris, 9,49 euro voor de 2009.

    2: Branco de Gaivosa Reserva, Douro, 2009: Een blend van malvasia fina, gouveio, arinto en voor de eerste maal ook avesso. Ongeveer een jaar op licht getoaste Bourgondische eik. Goudgeel. Zeer complexe neus, veel eik maar onder controle en met genoeg ondersteuning van de wijn zelf die veel materie en fruit heeft. Ook in de mond erg compact met mooie frisse fruittoetsen en een interessante mineraliteit, met daar bovenop een laag eik. Zeer lekkere wijn, die denk ik nog veel lekkerder wordt als alles wat samensmelt. Wordt in België niet ingevoerd, en dat is jammer, maar ook begrijpelijk. Ik en Tiago vonden ons eerste gezamenlijke interessepunt. We waren het er roerend over eens dat de allergie van veel wijnliefhebbers tegenover eik in een witte wijn overdeven is. Wanneer je nieuwe eik loslaat op een wijn die dit aankan krijg je geen eikmonster maar gewoonweg iets zeer lekkers, en we zijn ervan overtuigd dat dit soort wijnen opnieuw populair zal worden. Maar we moesten ook toegeven dat dit momenteel bij de gemiddelde wijnliefhebber niet makkelijk ligt en dat importeurs dit momenteel moeilijk verkocht krijgen, en besloten om Kris ter plekke de absolutie te schenken. Voor mij was deze wijn **(*) waard.

    3: Reserva Pessoal Branco, Vinho Regional Duriense, 2004: Voor de eerste keer op het puntje van mijn stoel ! 48 uur schilweking van druiven uit een wijngaard die eigenlijk bestemd zijn voor het maken van witte port. Hyper-oxydatie via pompen, dan 12 maanden fermentatie. Wordt pas na zeven jaar op de markt gebracht. Tiago en Domingos wilden hiermee een droge witte maken die meer aanleunt bij een portwijn. In de neus houtrook, sinaasschil, whiskey, en heel snel evoluerend in het glas. In de mond heel evenwichtig, complex en interessant met een prachtige afdronk. Een dag later evolueerde de wijn wat richting sherry, nog steeds wat rokerig en complex maar dunner. Dag 3 werd hij opnieuw ongelooflijk complex, met honing en kruiden, zeer breed in de mond, en een heel lange afdronk. Dit is een fles om op het gemakske te degusteren, liefst verspreid over een paar dagen, zoals je een whiskey degusteert. Eén van de mooiste en interessantste witte wijnen van mijn leven. ****

    Zoals u al merkt hadden we de gelegenheid om enkele wijnen verspreid over een paar dagen te proeven. Op het einde van de degustatie nodigde Tiago ons uit om wat mee te nemen naar de camping, ze kregen dat zelf toch niet leeggedronken. Sympa, hé ?

    4: Rosé, Quinta do Vale da Reposa, Douro, 2009: Mooie kleur; opgelegde krieken met iets rokerigs; mooie structuur, geen fruitblom maar wel karakter; lekker *(*)

    5: Quinta do Vale da Reposa, Reserva, Douro, 2009: Touriga Nacional en, Tinta Cão. 8 maanden op tweede en derdejaarse eik. Toegankelijke wijn, veel rood fruit, wat cacao en chocola. Ietwat storende geur van filter. In de mond mooi fris, mooi fruit, mooie chocoladetoets. Zachte tannines en voldoende lengte, commercieel maar lekker. ** 11,66 euro bij Jeuris.

    6: Quinta do Vale da Raposa, Touriga Nacional, Douro, 2008: In de neus Earl Grey tea, violetjes, gebald en compact; in de mond groot fruit, aanwezige maar niet overdreven tannines, mooi evenwicht; ik had eigenlijk iets heel anders verwacht van een touriga nacional, maar Tiago legde me uit dat de Douro de Dão niet is, en dat Touriga Nacional hier vooral een fruitige wijn voortbrengt en geen tanninemonster. Hij wordt zelfs gebruikt om de meer tanninerijke rinta roriz wat te verzachten. Nogal opvallende alcoholtoets en volgens Tiago jong te drinken. Heb nog een 2002 liggen, en volgens Tiago moet die open (en wij luisteren naar Tiago!). **

    7: Quita de Gaivosa, Douro, 2005: dit is de topcuvée van het huis, alleen gemaakt in echt goede jaren en volgens Tiago doen we hem een paar jaar te vroeg open. Tinta roriz, touriga franca, tinto cao, touriga nacional en andere. 5 à 6 dagen schilweking, daarna 8 dagen maceratie (tiens, wat is het verschil?). Daarna 6 maanden Franse eik en 12 maanden op fles. Volgens Tiago op dronk vanaf 2015. Zéér complexe neus, heel aanwezig en stevig. Ook in de mond erg complex en rijk maar nog in ontwikkeling. Mooie fraîcheur en heel consistent. ***(*) Vreemd hoe soms de beste wijnen het moeilijkst te beschrijven lijken. 38,28 euro bij Jeuris.

    8: Vinha de Lordelo, Quinta de Gaivosa, Douro, 2007: Druiven van 100jaar oude stokken uit een wijngaard met verschillende druivenrassen door elkaar geplant, heel hoog gelegen op een steile helling. Brengt niet meer dan 10 hl/ha op. Héél intense, héél compacte neus met een soort gebalde complexiteit die nog moet ontplooien. In de mond heel complex en heel compact rond een kern die nu al vrolijk en fruitig is, heel apart eigenlijk, als een stroeve volwassen man waarbij je voelt dat er eigenlijk een vrolijke jongen onder zit, een beetje zoals mijn grootvader, Octaaf De keersmaecker, schepen van landbouw in zijn gemeente en baas van een serieuze boerderij, een figuur om schrik van te krijgen, maar eigenlijk vol kattekwaad en een opa om van te dromen...Wie zei er alweer dat wijn draait om herinneringen ? Ook in de mond is deze wijn heel complex maar ook heel compact, een schil van mineraliteit rond een heel fruitige, lekkere kern. Twee dagen later begon deze wijn op een port te lijken, en hij werd harder en zwaarder, en de alcohol begon de bovenhand te halen. ***, 15,5% alcohol. 50,38 euro bij Jeuris.

    9: Abandonado, 2007: 80 jaar oude stokken van een verwaarloosde wijngaard (zie vorig blogbericht). Field blend van verschillende rassen, en stokken die zich 14 meter diep door lagen leisteen wringen om zich te voeden en zo eigenlijk een levend geheugen van de heuvel vormen. Intens, rijk, rijp, en intrigerend in de neus. Hoekig en streng, met toetsen van cassis, enorme persoonlijkheid (deze fles was al een paar dagen open). **** en 62,58 euro bij Kris, maar zijn geld waard.

    En, aldus Tiago, omdat een degustatie in de Douro zonder port niet kan, nog een paar portwijnen.

    10: White Port, Caldas: witte druiven met lange schilweking, alleen inox met lucht-oxydatie. Gedroogd fruit, meloen. Lekker, redelijk complex, niet te zoet, net niet plakkerig en met karakter. Volgens Tiago absoluut te proberen bij blauwe kaas. **

    11: 10year Old Tawny, Porto da Quinta da Gaivosa: De gemiddelde leeftijd van de wijnen die deze blend uitmaken is 12, niet 10, en volgens Tiago is die van veel van de commercielere eerder 8. Heel mooie, complexe neus. Mooie, fijne mond met heel goed evenwicht, heel apart, lang en lekker. Volgens Tiago was het moeilijk om hem gehomologeerd te krijgen als een Tawny, ze vonden hem te ontypisch. ***

    12: Vintage Port, 2008: Heel intense, zuivere neus. Heel veel fruit, heel intens en energiek. Bleef nog een viertal dagen zéér lekker en was dan helaas op. ***

    Wie de proefnota's van alle door mij geproefde wijnen van dit domein wil zien, kan hier terecht.

     

  • Alves de Sousa, Part 1: Meeting the Douro

    Pin it!

    Wij arriveerden mooi op tijd op het domein van de Alves de Sousa familie, en na wat heen en weer gedraaf met proefbuizen vol wijn naar een ijverig op zijn laptop tokkelende man kwam Tiago, de zoon van Domingo, ons hartelijk begroeten. Kris Jeuris van het gelijknamige wijnhuis had me geholpen met deze afspraak en deze introductie, geholpen door het flesje Marriage Parfait, een bewaargeuze van Boon, zorgde ervoor dat Tiago ons met veel plezier ontving. We werden onmiddellijk de 4x4 ingesleurd en trokken de wijngaarden in, omdat het volgens Tiago 1/ straks te warm zou zijn en 2/ goede wijn niet in de kelder maar in de wijngaard wordt gemaakt.

     

    DSC03117.JPG

    Wijngaard met terrasen

    Onze eerste stop was ongeveer halfweg de heuvels waarop de wijngaarden van de Quinta de Gaivosa liggen, het hoofddomein van het Alves de Sousa imperium, en Tiago wou ons de verschillende soorten van wijngaarden laten zien. De eerste was een manier van werken die  vooral na de tweede wereldoorlog populair was geworden. Om in de wijngaarden te kunnen mechaniseren moest je met een tractor tussen de ranken kunnen rijden, en daarvoor heeft men in de Douro terrassen aangelegd waarop nieuwe stokken werden aangeplant, net breed genoeg om er tussen te kunnen rijden. Terrasbouw is goed tegen erosie en de arbeidskost zakt dramatisch, maar, zei Tiago, de druivenstok wordt verwend, en dat is niet goed voor de wijn. Ze waren dan ook al een hele tijd gestopt met het aanleggen van nieuwe terrassen.

     

    DSC03119.JPG

    Wijngaard in "Moezel" stijl

    De tweede vorm hadden ze afgekeken van de Duitse wijngaarden, met name die van de Moezel, waar ze al even steile hellingen hebben. De stokken staan in rijen, dicht op elkaar, en verticaal naar beneden lopend. Het resultaat voor de wijn was goed, maar er was enorme erosie bij zware regenval, en omdat er op de hellingen vaak al maar een dun toplaagje bovenop de leisteen ligt, werd ook deze methode als ongeschikt bevonden.

    DSC03120.JPG

    Eén van de oude wijngaarden met kriskras door elkaar aangeplante druivenrassen

    Daarom gingen we terug de 4x4 in, nog hoger, nog steiler, en kwamen we terecht in de redelijk woest en chaotisch uitziende Lordelo wijngaard waar de stokken heel dicht op elkaar stonden, in lijnen die horizontaal op de helling lagen, heel steil en compleet de vorm van de helling volgend. Mechanisatie was compleet onmogelijk door de hellingsgraad, de stokken staan zo dicht op elkaar dat hun wortelstelsel geen andere keuze hebben dan de diepte in te gaan, snoeien en plukken zijn een titanenarbeid, maar de wijnen zijn fantastisch. Tiago vertelde vol trots over deze oudjes die elk hun eigen karakter hebben, zich maar moeilijk leren begrijpen maar die, apart gevinfieerd, telkens weer heel aparte wijnen voortbrengen die dan later al dan niet geblend worden.  

    Al deze oude wijngaarden zijn field blends, een mengeling van door elkaar staande druivenrassen. Dit heeft volgens Tiago verschillende voordelen. Ten eerste bleken deze wijngaarden veel minder kwetsbaar voor de druifluis of phylloxera die meer houdt van uniformiteit. Ten tweede toont elke jaargang heel mooi de invloed van de omstandigheden. Veel of weinig zon, droog of kurkdroog, al deze parameters bepalen welke druivenrassen het het beste doen, zodat bepaalde stokken in bepaalde jaren meer volume of meer smaak aanbrengen dan in andere, wat de invloed van het terroir en het jaar heel duidelijk maakt. Ten derde houdt het systeem heel goed de bovenlaag vast, wat de erosie sterk vertraagt, en de toplaag is vooral nodig voor het aanplanten van nieuwe stokken ter vervanging van de oude. Tiago vond het trouwens fascinerend hoe zijn voorouders er zonder high-tech help in slaagden om elke wijngaard zijn juiste field blend te bezorgen. Het enige nadeel was het vele werk dat alleen met de hand kon gebeuren. Er werkten ook nu nog 25 mensen full time op het domein. 

    Maar, en toen begonnen de oogjes van Tiago te blinken, "nu ga ik jullie kennis laten maken met mijn favoriete wijngaard ! " De 4x4 begon kermistoeren uit te halen en op één zeer steil weggetje (was dàt een weg?) viel Mme Rick die achterin zat bijna op onze schoot toen de Landrover naar beneden reed. Tiago vroeg grijnzend of we ongerust waren en meldde tussen neus en lippen dat de Amerikanen altijd blij waren als zijn vader reed, daar hadden ze meer vertrouwen in. Ik heb hem gezegd dat hij jonger was en dus een betere reactiesnelheid en hij kon er mee lachen... Maar bovenaan gekomen stapte hij uit en keek vol trots uit over één van de meest scruffy wijngaarden die ik ooit al gezien heb.

     

    DSC03122.JPG

     

    De Abandonado wijngaard is de moeilijkst gelegen wijngaard van het hele domein. De stokken zijn 80 jaar oud en brengen nog zeer weinig op, de helllingsgraad is zo steil dat er op werken niet te doen, en zelfs gevaarlijk, is, en daarom werd de wijngaard dan ook al lang niet meer gebruikt. Naarmate vader en zoon echter meer leerden over de oude wijngaarden begon hij hen te fascineren, en op een dag besloten ze er een aparte cuvée van te maken. Die viel zo enorm mee, en bracht zo'n aparte wijn voort, dat ze besloten de wijngaard terug in ere te herstellen. Omdat veel stokken al dood waren probeerden ze nieuwe aan te planten, voorlopig zonder succes, en Tiago liet me zien hoe dat kwam. Bijna overal stonden de stokken op blote leisteen, zonder toplaag of met een laagje van een paar centimeter. Jonge stokken kregen gewoon geen kans en Tiago liet me later de zijkant zien van de helling zien, pure leisteen die in de loop der tijden in een verticale positie was geduwd. De oude stokken hadden wortels die tot 14 meter diep door de leisteenlagen liepen tot aan een vochtige kleilaag, en jonge planten kregen gewoon de tijd niet om zover te geraken voor ze uitdroogden en stierven. Op de onderstaande foto kan je je een idee vormen van het uitzicht en de hellingsgraad.

     

    DSC03125.JPG

     

    We bleven nog even uitkijken over de vallei en je voelde de trots van Tiago over deze plek, die ook op mij diepe indruk maakte. Terug beneden zou Tiago ons wat meer vertellen over de geschiedenis van het domein en zouden we "een paar flesjes" gaan proeven. Daarover volgende keer meer...