etna

  • There are people who make the wine of Etna and there are people who make their wine on Etna (Salvo Foti). Benanti: de proefnota's. - Sicilië, januari 2011

    Pin it!

    Wij proefden vijf wijnen en concentreerden ons op die van de Etna (en wisten nog niet dat we nog dezelfde dag de anderen zouden proeven...).

    De Bianco di Caselle, Etna Bianco DOC, 2009 is de basiswijn van het domein. Hij wordt gemaakt met druiven van de Caselle en de Cavaliere wijngaarden die respectievelijk op de oost- en de zuidflank van de Etna liggen. Die wijngaarden liggen op een serieuze hoogte, tussen de 900 en de 1000m, op een zanderige ondergrond van vulkanische oorsprong, heel rijk aan mineralen, en met heel grote verschillen tussen dag- en nachttemperaturen. Er staan tussen de 6000 en 8000 stokken per ha, en de stokken zijn tussen 35 en 50 jaar oud. Ze worden eind oktober geoogst en fermenteren en rijpen op inox. De neus is kruidig en mooi, de mond is redelijk vet, maar met mooie frisse granny smith zuren en mooi lang. **, dus.

    De bekendste wijn van Benanti is eveneens wit. De Pietramarina, Etna Bianco Superiore DOC, 2007 is één van de grote witte wijnen van Sicilië. Net als de basiswijn wordt hij gemaakt van de carricante druif, die bijna uitsluitend op de flanken van de Etna voorkomt, en heel goed reageert op het terroir, maar hier komen de druiven uitsluitend van de Caselle wijngaard wat toelaat om Superiore toe te voegen aan de DOC naam. De aanplant is dichter, 9000 stokken per ha, en de stokken zijn 80 jaar oud. De oogst gebeurt even laat. Fermentatie en rijping gebeuren eveneens op inox, maar de wijn blijft een jaar op fles voor hij gecommercialiseerd wordt. Deze wijn verandert nog heel sterk in de kelder, en Lisa vond hem op zijn best na vijf, zes jaar. Hij moest eigenlijk gekarafeerd worden. In de neus viel onmiddellijk een grote complexiteit op, met aroma's als honing, bijenwas en gedroogd fruit. In de mond was hij ook complex, maar strakker en ingehouden, mooi droog, met een lange, frisse afdronk en vooral hier proefde je dat de wijn te jong was. ***(*). Hij ligt in de kelder ;-)

    DSC02282.JPG

    In rood begon Lisa met de Rovittello, Etna Rosso 2005, een blend van nerello mascalese en nerello cappuccio. De wijngaard ligt op de noordkant van de Etna, lager dan die van de witte, op 750m hoogte, in de gemeente Castiglione di Sicilia. De grond is eveneens vulkanisch van oorsprong en de temperatuurverschillen tussen dag en nacht groot. De stokken staan 9000 per ha en zijn ongeveer 80 jaar oud. Ze worden midden oktober geoogst, krijgen een lange schilweking op inox en verblijven na de malolactische fermentatie nog een jaar op barrique. Na nog eens tien maanden flesrijping gaan ze de verkoop in. De neus was eerst erg moeilijk te vatten, ook deze wijn was eigenlijk te jong, maar na een tijdje kwam er wat vanille en wat kruidigheid. In de mond viel vooral een grote fraîcheur op (dat was het terroir volgens Lisa), mooie krachtige tannines ook, en een heel lange afdronk. Binnen een jaar of vijf zou hij op zijn top moeten zijn, ik houd u op de hoogte ! ****

    Helemaal anders, want afkomstig van een andere wijngaard (en een ander jaar) was de Serra della Contessa Etna Rosso 2004. De druiven komen hier van de Monte Serra wijngaard achter het domein, op 500m hoogte, op een bodem die ook van vulkanische oorsprong is maar anders. De stokken zijn 100 jaar oud en deels nog 'franco di piede', op hun oorspronkelijke onderstam dus. De vermeerdering gebeurt trouwens niet door stekjes, er wordt gewoon een tak onder de grond geleid waaruit een nieuwe struik ontstaat zodat het oorspronkelijk genetisch materiaal van de wijngaard bewaard blijft. De lange schilweking gebeurt hier in eiken vaten 52 hectoliter, de rijping gebeurt eveneens een jaar op barrique. De neus is opvallend warmer, met eveneens vanille maar daaarnaast opvallend blauwe pruimen. In de mond was hij ronder en molliger, warmer ook dan de vorige, maar eveneens zéér lang. Ik gaf hem nu maar *** maar een dag later proefden we de restjes op de hotelkamer en was deze de beste. Ik kocht hem helaas niet...

    De laatste fles was een mono-cepage of een monovitigno, de Nerello Cappuccio, Sicilia IGT, 2005. Hij komt uit de Verzella wijngaard, van heel jonge stokken (12 jaar in 2010), bijeengeraapt over de hele Etna. De wijn krijgt wel degelijk ook barrique, zo'n 8 tot 10 maanden, en dat vond ik wat jammer, ik vroeg me af hoe zo'n nerello puur proefde. In de neus vond ik vooral rood fruit en chocola, in de mond frisse zuren en stevige tannines. **

    Hongerige magen riepen ons ondertussen tot de orde, het was allemaal heel interessant en dus al laat, maar op de parking liepen we nog mijnheer Benanti zelf tegen het lijf, die trouwens perfect Frans sprak en die nog een tijdje iets met België gehad heeft. Wat ? Wel, dat weten wij nu eens wel, en U niet...

    DSC02284-1.JPG

    Sr Benanti, Lisa Sapienza, en het buikje van Rick

     

  • Benanti: Wine should be drunk to remember, not to forget. - Sicilië, januari 2011

    Pin it!

    De zware regenbuien van gisteren waren onmiddellijk vergeten toen wij wakker werden onder een stralende blauwe hemel en vertrokken naar ons wijn-rendez-vous, een bezoek aan het huis Benanti in Viagrande, een dorp vlak boven Catania, op de eerste hellingen van de Etna. Wij werden er ontvangen door een sympathieke en welbespraakte exportmanager uit New Jersey, Lisa Sapienza, die mijn hart stal door me de spreuk uit de titel mee te geven, maar die ons ook een uitstekende rondleiding zou geven.

    Benanti is een domein dat eind 19de eeuw werd opgericht door Giuseppe Benanti. Het het begon zich pas bezig te houden met het maken van kwaliteitswijn in 1988 toen Dr Benanti met de hulp van Salvo Foti, de wijntovenaar van de Etna, begon met een grondige studie van het terroir en het aanpassen van de aanplant. Vandaag beschikt het domein over 50ha wijngaard, verspreid over wijngaarden aan de oost- en de noord-kant van de Etna, het eiland Pantelleria, en in Val di Noto bij Siracusa, waar hun nero d'avola staat. Hun jaarproductie bedraagt gemiddeld 180.000 flessen. De oogst gebeurt met de hand, het transport in koeltrucks voor de meer afgelegen wijngaarden, en er worden geen pompen gebruikt in de kelder. Het bedrijf werkt bio wat toelaat om uitsluitend te werken met natuurlijk aanwezige gisten. Wij bezochten de kelders echter niet, want volgens Lisa, en gelijk heeft ze, wordt het verschil gemaakt in de wijngaard.

    Het eerste wat we te zien kregen was een stukje geschiedenis. Benanti heeft nog een oude palmento installatie waarmee je heel goed kan zien hoe er vroeger wijn werd gemaakt. Een heel primitieve bedoening, en kwaliteitswijn kan je zo niet maken volgens Lisa, maar wijn was toen gewoon een basisingrediënt voor het leven van alle dag, zonder het sacrosancte dat wij er nu vaak aan geven. Benanti verkoopt trouwens ook nu nog steeds wijn aan de deur voor de mensen uit de omgeving, per liter en voor alledaags gebruik, een praktijk die ik eigenlijk alleen maar kan toejuichen.

    DSC02262.JPG

    Men zegt wel eens dat je een wijn eigenlijk alleen echt kan begrijpen als je de plaats hebt bezocht waar hij wordt gemaakt en tot mijn grote frustratie moet ik, wijnschrijver van achter mijn bureautje, toch toegeven dat daar iets in zit. Lisa begon met ons uit te leggen waarom de Etna zo'n aparte plaats is voor het maken van wijn, en onvergelijkbaar met het terroir van de rest van Sicilië. De DOC Etna is dan ook één van de oudste appellaties van het eiland. Ze werkt niet met de nero d'avola of de inzolia, de meest populaire druiven van het eiland, maar met de nerello mascale en de nerello cappuccio of mantella voor rood en met de catarratto voor wit. De carricante staat op de wijngaarden hoog tegen de hellingen van de Etna, waar het verschil tussen de dag en nachttemperatuur het grootst is en wordt pas laat, in oktober, geoogst. De nerello staat lager, reageert heel sterk op zijn omgeving (er is een opmerkelijk verschil tussen die van de koudere noordkant en de warme oostkant), en is een zeer temperamentvolle druif waarmee een wijn wordt gemaakt die eigenlijk met weinig andere te vergelijken is.  Benanti en vooral Salvo Foti redden ze uit de vergetelheid en vandaag baadt ze in een steeds groter worden populariteit.

    DSC02268.JPG

    We hadden een beetje geluk omdat Benanti momenteel werkt aan een nieuwe kelder en de werken ons toelieten om beter te zien hoe de ondergrond er uit ziet. Hij is van vulkanische oorsprong, barst van de mineralen en is uitermate vruchtbaar, maar aan de noordkant is hij toch anders, en zwart van kleur. Het rode hier is eigenlijk geöxideerd ijzer, ofte...roest. Lisa herhaalde nog eens het enorme verschil met de nero d'avola wijngaarden die vooral klei hebben en die hele andere karakteristieken aan de wijn geven. Hier liggen de wijngaarden echt op de hellingen van de Etna (een enorme berg eigenlijk, vergeet de cliché's over één grote vulkaankegel), en vaak op oude en al lang uitgebluste kegels, waar het vulkanisch gesteente is vergaan tot grond. De MonteSerra, één van die kegels, ligt zowat in de achtertuin van het domein en beschikt nog over stokken die 100jaar oud zijn en die nog op hun originele onderstok staan, wat zeer zeldzaam is.

    DSC02269.JPG

    Toen de druifluis in 1870 ongeveer twee derde van de Europese aanplant vernietigde werd de toekomst van onze wijnwereld gered door het importeren van Amerikaanse onderstokken die resistent zijn tegen de druifluis, ook wel phylloxera genoemd. Men zegt echter dat het karakter van de wijn hier toch wel door veranderd is, en het is dan ook een groot plezier om stokken te zien (en wijn te kunnen proeven) die nog weergeven hoe het vroeger was. Ik dacht persoonlijk dat de druifluis in de vulkanische ondergrond niet kon overleven, maar dat bleek niet zo te zijn. Het is meer zoals wanneer men u, beste lezer, in een geheel alcoholvrije omgeving zou neerpoten voor de volgende tien jaar: u gaat het wel overleven, maar plezant is iets anders. Wijnstokken worden hier trouwens gesnoeid volgens de aloude alberello-vorm, een wat wilde manier van snoeien die grote struiken oplevert, erg arbeidsintensief voor de oogst, maar veel beter geschikt in deze omstandigheden dan de klassieke Guyot manier. In deze periode van het jaar kon je daar niet zo veel van zien, maar hier toch een fotootje van zo'n veld met "stok"oude nerello mascalese.

    DSC02280.JPG

    Ondertussen leerden we nog over de minella- druif, een "field grape" volgens Lisa, met stokken die lukraak geplant staan tussen andere, en een beetje over het hele domein, wat ze moeilijk te oogsten maakt, en in heel kleine hoeveelheden. Ze maken er dan ook niet elk jaar wijn mee. Ondertussen zakten wij terug af, op weg naar het proeflokaal, waar een kleine maar mooie selectie ons opwachtte.

     

  • The Sicilian Tasting: destro plus Marc

    Pin it!

    Na onze kennismaking met de linkerkant van het eiland en witte druivenrassen als grillo en zibibbo was onze tweede Siciliaanse degustatie gewijd aan de rechterkant van het eiland, waar rode druiven als frappato en nero d'avola de dienst uit maken. Naast een mooie selectie van Cos (de volgende blog zal daar volledig aan gewijd worden) proefden we twee wijnen van op de hellingen van de Etna, één van de vreemdste terroirs van de wereld.

    Voor onze kennismaking met de wijnen van Etna gebruikten we twee flessen van Marc De Grazia's Tenuta delle Terre Nere, zijn 16ha groot domein in Randazzo. Marc De Grazia is een fascinerende persoonlijkheid, in de VS één van de grootste imporateurs van Italiaanse wijn, maar ook een zéér controversiële figuur als je de vele aan hem gewijde blogs mag geloven. Alhoewel hij zich graag voordoet als een Florentijn en er inderdaad kantoren heeft is hij geboren en getogen in de VS. Daar startte hij in 1980 met de import van Italiaanse wijnen, veel uit Toscane en de Piemonte, in een tijd toen de woordjes kwaliteit en Italiaanse wijn nog niet zo vaak in één zin vernoemd werden. Hij (h)erkende al snel de macht van Robert Parker en begon meer en meer wijnen in te voeren die tegemoet kwamen aan diens smaak. Zijn tegenstanders beweren dat hij de kwade genius is achter de invoering van barrique en nieuwe Franse eik in de traditionele regio's waar tot dan de grote botti werden gebruikt die veel smaakneutraler zijn. Wat zeker vast staat is dat zijn invloed als importateur van één van de grootste consumentenlanden van Italiaanse wijn ervoor zorgde dat veel producenten wijnen gingen maken om hem en de Amerikaanse markt ter wille te zijn. Wat eveneens vast staat is dat zijn succes het mogelijk maakte voor veel Italiaanse wijnbouwers om verder te investeren en te evolueren. 

    marcdegrazia

    In 2002 richtte Marc zijn eigen domein op de hellingen van de Etna op, gefascineerd als hij was door de uitzonderlijke omstandigheden hier. De ondergrond bestaat hier uit vulkanische as en puimsteen maar de uitbarstingen heben voor héél uiteenlopende samenstellingen gezorgd, van vulkanisch zand gemengd met asse tot stukken waar meer puimsteen dan zand ligt. De wijngaarden liggen op de noordkant van de Etna, héél hoog, ongeveer 800 tot 900m boven de zeespiegel. Omdat de Etna echt als een puist op het eiland ligt en geen buren heeft waait het flink, wat zeer goed is voor de gezondheid van de druiven omdat het het vocht wegblaast en zo schimmels vermijdt. Marc werkt hier dan ook bio, één van de voordelen van een vulkanische ondergrond is dat beestjes als de druifluis hier niet kunnen overleven. Bovendien zorgt de grote hoogte voor ééén van de belangrijkste omgevingsfactoren voor het krijgen van mooie expressieve aroma's: grote verschillen tussen dag en nachttemperaturen. Voeg al deze factoren samen met het gebruik van alleen hier voorkomende druivenrassen als de nerello mascalese en de nerello cappuccio, en de verwachtingen waren hoog gespannen. Té hoog, blijkbaar.

    etnaterre
      

    Onze eerste wijn was de Etna Bianco 2007, Tenuta delle Terre Nere: een blend van 50% caricante, 25% cataratto, 15% grecanico en 10% inzolia, opgevoed op inox. De stokken zijn meer dan 60jaar oud. Een droog, licht mineralige aroma met wat witte bloesems. In de mond rond en een beetjevet zelfs, met rustig fruit en een mooi bittertje. Een erg kalme wijn die misschien wel had mogen gekarafeerd worden. Eén *. Parker gaf hem 86/100.

    Nummer twee was de rode basiswijn van het domein, de Etna Rosso 2007, Tenuta delle Terre Nere, een 100% nerello mascalese die 6 maanden eik kreeg. Wat ons enorm opviel bij het uitschenken was de bijna bruine tint, wat zou moeten verwijzen naar een sterk geoxideerde wijn. In de neus aroma's van donkere, gebrande rozijnen en gedroogde pruimen, later evoluerend naar paddestoel en nog later naar ies rokerigs. In de mond verrassend fris en elegant, met rijpe tannines en een licht storend zuurprikje (de wijn was erg jong). In het glas evolueerde hij redelijk snel. Kreeg **. 

    Op Sicilië dronk ik de Guardiola Etna Rosso 2006, een veel verrassendere ervaring (staal, vers bloed, fruit) die ik ***(*) scoorde. Marc De Grazia zegt zelf dat hij het terroir van de Etna beschouwd als de Italiaanse pendant van Bourgogne: één van de weinige plaatsen (naast Barolo) in Italië waar je zo'n elegante en fijne wijnen kan maken omdat je geen last hebt van overrijpe druiven. De CSP leden waren niet onder de indruk van deze twee flessen, maar ik heb de indruk dat de specificiteit van dit domein terug te vinden is in de betere cuvées. Die kosten tussen de 20 en 50 euro en dat komt er misschien dan wel eens van (vrijwilligers voor een kostendelende degustatie mogen mailen ! ). Deze twee kosten 10,95 euro bij Licata die ook het hele gamma verdelen.