historische wijnen

  • Teletijdwijn: de Fondillon

    Pin it!

    Whan that Bacchus, the Myghti Lord,

    and Juno eke, by one accorde,

    Hath sette a-broche of myghti wyne a tone,

    And after wardys in to the brayn ran

    Of Colyn Blobolle, when he had dronke a tante

    Both of Teynt and of wyne of Alycaunt,

    Till he was drounke as any swine;

    Uit "Colyn Blowbols Testament", een parodie die rond 1500 werd geschreven door een onbekende Engelse auteur. Een Blowbol is een middeleeuws woord voor een dronkelap.

    Historische wijnen fascineren mij: ik schreef hier al over verjus en een paar weken geleden nog over de East India Solera van Lustau. Af en toe heeft zo'n blogbericht het effect dat vrienden mij uitnodigen om iets in dezelfde lijn te komen proeven en na afloop van de Provence degustatie (verslag volgt…écht) haalde wijnbuddy Gert iets boven dat we "nog nooit geproefd hadden". En gelijk had hij…

    De fles in kwestie was een Gran Fondillon 1964 van Bodegas Brotons die hij in Herentals bij Van Eccelpoel op de kop getikt had. Alhoewel ik de naam Fondillon heel kort vermeld in mijn eigenste vinopedia moest ik toegeven dat ik er verder geen zinnig woord over kon vertellen. Ik moest ter plekke beloven om de vergeten historicus in mij weer wakker te maken en eens iets te schrijven over het onderwerp.

    fondillonenelpeurtodealicantye

    Fondillon is één van de historische wijnen van Europa. Ooit was dit wijn voor koningen en prinsen, heel populair en tamelijk duur (vier keer zoveel als sherry), maar vandaag is hij zo goed als vergeten. In de meeste bronnen wordt hij alicante genoemd, afgeleid van zijn volle naam Fondillon de Alicante en dat is dan ook de streek waar hij vandaan kwam. Hieruit werden namen als aligaunt, alycaunt, allecant, aligaunte, allegaunte, alegaunte, alligant en alicant afgeleid, maar in alle gevallen ging het om stevige, zoete dessertwijnen. Het is een 100% monastrell, gemaakt met zeer suikerrijpe druiven (16 tot 18° Baume) die in de zon op stromatten worden ingedroogd en dan worden vergist tot wijn. Daarna wordt de wijn bewerkt tot Fondillon, wat een rijpingsperiode van minimaal acht jaren vraagt. Dit gebeurde meestal volgens het solera-systeem zoals bij sherry, maar in topjaren worden er vintagewijnen mee gemaakt. Sommige fondillon's krijgen twintig jaar vat of meer.

    In historische bronnen wemelt het van vermeldingen en ik beperk mij dan ook tot enkele van de meest veelzeggende. Fondillon was heel lang bekend om zijn versterkende eigenschappen en was een beetje zoals de vitaminepreparaten van vandaag: het zou energie en levenslust geven. Het maakte dan ook deel uit van de proviand tijdens de ontdekkingsreis van Magellaan en was bekend als een remedie tegen scheurbuik, de grote vijand van de 16de eeuwse ontdekkingsreiziger, omdat het citroenzuur bevat. De combinatie van dit zuur en de alcohol verleende het ook licht ontsmettende capaciteit zodat het gemengd werd met water om ook dat een langere levensduur te geven. De wijn wordt geregeld in bronnen vermeld, van Shakespeare tot de Graaf van Montecristo in 1844, en het was de wijn die de laatste dagen van Louis XIV, de Zonnekoning, verlichtte. De phylloxera crisis en smaakverschuivingen deden hem zo goed als verdwijnen en één van de zeldzame degustaties op het net sprak over een ratjetoe van jaargangen uit vaten die ergens vanachter in de bodega waren teruggevonden op aanduiden van de schoonvader, of tiens wat zou hier nog inzitten ? tot gevonden en gekocht bij een lokale kleine wijnboer die er al lang mee gestopt is.

    DSC00223

    Fondillon kan tot zes weken geopend bewaren en wat ik die avond proefde stond al enkele weken open. De neus was erg notig en verrassend fris. Heel opvallend in de mond waren de frisse, bijna scherpe zuren (dat had hij van in het begin, volgens Gert) die alle kleffe zoetheid wegnamen zodat de wijn bijna droog leek. Daarbij kwam een zeer mooie smaak van noten en amandelen en een hele lange afdronk.

     

     

     

    Name, sirs! the wine that most invites your taste;
    Champaign, or Burgundy, or Florence pure,
    Or Hock antique, or Lisbon new or old,
    Bourdeaux, or neat French white, or Alicant

    John Gay (1685-1732), auteur van ondermeer The Beggers Opera.

     

  • Drinking rare old East India sherry

    Pin it!

    'Larboard, sir?' asked Bonden in an undertone.

    Jack nodded. The gig hooked on and he ran up the frigate's side, still lost in thought. He had seen the flagship's barge carrying the civilians away long before and he expected to find Stephen in the cabin. 'Where is the Doctor?' he cried.

    'Which he is in the other doctor's cabin,' said Killick, appearing as if by magic, 'discoursing of physical matters and drinking rare old East India sherry. Dr Glover called for another bottle a quarter of an hour ago.'

    In fact at his moment they were discoursing of impotence. Their conversation had begun when, having dismissed the Sick and Hurt Board as a parcel of incompetent Ascitans, fit only to dance round an inflated wineskin, Dr Glover asked Stephen wether he had heard of the death of Governor Wood of Sierra Leone.

    Uit Patrick O'Brian, The Hundred Days.

    DSC00191

    East India sherry is een zeer oud en traditioneel product. Het gaat terug op de negentiende eeuw toen vaten sherry deel uitmaakten van de ballast van een zeilschip en men constateerde dat versterkte zoete sherry door de hitte, de beweging van het schip en de hoge vochtigheidsgraad op een erg aparte manier oxideerde. In het midden van de 19de eeuw schrijft een zekere Arthur Kenyon in zijn Letters of Spain over de sherry-handel in Jerez en maakt melding van het feit dat een deel van de wijn een reis naar India en terug maakte en dan werd geblend voor hij naar Engeland werd opgestuurd.

    De grote sherry-producent en almacenista Lustau maakt deze sherry sinds enkele jaren opnieuw door de omstandigheden aan boord van een schip in de tropen na te bootsen. 85% palomino fino wordt aangezoet met 15% pedro ximenez en dan als blend van solera wijnen tussen de 15 en 50 jaar oud gebotteld. Hij is donkerbruin van kleur en ruikt naar caramel, toffees, okkernoten en vijgen. In de mond is hij extreem zoet maar dankzij de hoge zuurgraad toch erg lekker. Het is een echte dessertwijn waar je echt maar één klein glaasje van wil drinken maar hij blijft gekoeld erg lang goed. Het is trouwens een leuk idee om iets te drinken dat ook 200 jaar geleden populair was. Lustau heeft een zeer uitgebreid gamma speciale sherry's die allemaal hun eigen verhaal vertellen. Het is de moeite om er af en toe eens eentje mee te nemen (het merk is redelijk goed verdeeld).